Nationale dodenherdenking

Bij het oorlogsmonument aan de Horsterweg zijn de Nederlandse oorlogsslachtoffers herdacht die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. En de Nederlanders die zijn omgekomen in oorlogssituaties en bij vredesoperaties na de Tweede Wereldoorlog. Burgemeester Hans van Daalen hield een toespraak tijdens deze Nationale Herdenking.

Beste mensen, beste inwoners van Ermelo,

We stonden zojuist 2 minuten stil. 2 minuten waarin de stilte de ruimte kreeg om de namen en de gezichten van hen die we herdenken naar voren te halen. We gedenken de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, en van alle oorlogssituaties en vredesoperaties die volgden. We herdenken de mensen die alles moesten achterlaten op de vlucht voor geweld, en zij die hun leven gaven om onze vrijheid te heroveren en te bewaken.

De geschiedenis leren begrijpen

Het landelijke thema van dit jaar is: ‘De geschiedenis leren begrijpen’. Dat klinkt misschien als een opdracht voor in de schoolbanken, maar het is veel meer dan dat. Het is een opdracht aan ons allemaal. Het gaat erom dat we niet alleen de feiten kennen, de jaartallen, de namen en de plaatsen,  maar dat we proberen te begrijpen wat mensen bewoog. Welke keuzes maakten zij? En wat kunnen wij, met de blik van nu, leren van die geschiedenis?

Om de geschiedenis echt te begrijpen, hebben we persoonlijke verhalen nodig. Verhalen die de grote, abstracte oorlog tastbaar maken. U heeft er zojuist al twee gehoord. Ik wil graag nóg een verhaal met u delen. Het verhaal van Arie Ringnalda.

Arie Ringnalda: een leven voor de naaste

Arie Ringnalda, geboren in een predikantengezin, kwam naar ons dorp om te werken als geestelijk verzorger bij Stichting Veldwijk. Hij woonde hier in de pastorie met zijn vrouw Arnolda en hun kinderen. In de donkerste jaren van de bezetting maakte Arie een bewuste keuze: hij boog niet voor het onrecht. Tijdens de Duitse bezetting zet hij zich in voor Joodse onderduikers, terwijl zijn zonen Dirk en Lodewijk zich inzetten voor spionage voor de Engelsen.

Het gevaar was altijd nabij. Op 7 januari 1945, op het station hier in Ermelo, ging het mis. Een onvoorzichtigheid leidde tot argwaan bij de Duitse patrouille. Bij een Duitse huiszoeking in de pastorie worden spionagegegevens ontdekt en Arie en zijn zoon Dirk worden opgepakt, terwijl Lodewijk weet te ontkomen. Dirk wordt ziek in de gevangenis, en wordt opgenomen in het ziekenhuis waar ze hem tot de bevrijding ziek houden. 

Maar voor Arie liep het anders. Hij wordt gevangen gezet. En via de Willem III kazerne in Apeldoorn en kamp Amersfoort belandt hij uiteindelijk in de laatste trein van 15 maart 1945. Met ongeveer 170 andere mannen wordt hij gedeporteerd naar het concentratiekamp Neuengamme, en vandaar in een kleinere groep naar het satellietkamp concentratiekamp Hannover-Mühlenberg.

Op 5 april 1945, terwijl de Amerikanen al in aantocht waren, vluchtten de bewakers. De zeer verzwakte gevangenen gaan op weg naar de uitgang van het kamp. Daar aangekomen komt een 150-tal SS-bewakers terug die onmiddellijk op de gevangenen beginnen te schieten. Arie wordt getroffen en overlijdt aan zijn verwondingen. Dat is één dag voor de bevrijding van het kamp door de Amerikanen. Hij werd 49 jaar.

De brug naar het heden

Als we dit verhaal horen, en we proberen de geschiedenis te begrijpen, dan zien we een man die zijn morele kompas volgde, dwars tegen de stroom in. Hij zag de mens in de ander, ongeacht het risico.

Vandaag de dag is het begrijpen van de geschiedenis misschien wel belangrijker dan ooit. We zien een wereld waarin tegenstellingen verscherpen en waarin 'de ander' soms weer als een dreiging wordt gezien. Het verhaal van Arie Ringnalda stelt ons de vraag: wat zouden wij doen? Hoe bewaken wij de menselijkheid als de druk toeneemt?

Vrijheid is niet iets wat we ooit 'gekregen' hebben en dat nu voor altijd van ons is. Het is een fragiel bezit dat we elke dag opnieuw moeten beschermen. Dat doen we door de verhalen te blijven vertellen, zoals die van de familie Ringnalda, en door de littekens die de oorlog heeft achtergelaten te blijven zien.

Blijven herinneren in Ermelo

Ik ben dankbaar dat we in Ermelo die herinnering levend houden. Of het nu gaat om de Stolpersteine die we hebben gelegd, de exposities in het Pakhuis, of de namen die we noemen bij het monument. Zij herinneren ons eraan dat achter elke steen en elke naam een mens schuilt zoals Arie, met dromen, zorgen en een enorme moed.

Laten we die verhalen meegeven aan de generaties na ons. Niet alleen als een geschiedenisles, maar als een kompas voor de toekomst. Zodat we blijven begrijpen dat vrijheid nooit vrijblijvend is, en dat we samen verantwoordelijk zijn voor een samenleving waarin iedereen veilig en zichzelf kan zijn.

Als afsluiting wil ik graag het woord geven aan iemand die voor ons de volgende generatie vertegenwoordigt: onze kinderburgemeester Danée Pars. 

Dank u wel.